{"id":74,"date":"2017-10-10T11:14:28","date_gmt":"2017-10-10T09:14:28","guid":{"rendered":"http:\/\/sp1.zielonka.pl\/sp1\/?page_id=74"},"modified":"2019-11-07T13:40:03","modified_gmt":"2019-11-07T12:40:03","slug":"patron-szkoly","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sp1.zielonka.pl\/index.php\/patron-szkoly\/","title":{"rendered":"Patron szko\u0142y"},"content":{"rendered":"

Boles\u0142aw Prus
\nW\u0142a\u015bciwie Aleksander G\u0142owacki (urodzony 20 sierpnia 1847 roku w Hrubieszowie, zmar\u0142 19 maja 1912 roku w Warszawie) – polski pisarz i publicysta okresu pozytywizmu.<\/p>\n

\u017byciorys
\nDzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107<\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 w Hrubieszowie na Lubelszczy\u017anie, w rodzinie Antoniego G\u0142owackiego, dworskiego ekonoma o szlacheckich korzeniach (sw\u00f3j p\u00f3\u017aniejszy pseudonim literacki Aleksander G\u0142owacki zaczerpn\u0105\u0142 z nazwy rodowego herbu Prus I), oraz Apolonii z Trembi\u0144skich. Osierocony w wieku 3 lat przez matk\u0119, a w wieku lat 9 przez ojca, przeszed\u0142 pod opiek\u0119 babki Marcjanny Trembi\u0144skiej mieszkaj\u0105cej w Pu\u0142awach. Po jej \u015bmierci zamieszka\u0142 u ciotki Domiceli z Trembi\u0144skich Olszewskiej w Lublinie, gdzie ucz\u0119szcza\u0142 do Powiatowej Szko\u0142y Realnej (przez 4 lata od roku 1857). Nast\u0119pnie znalaz\u0142 si\u0119 w Siedlcach (1861) pod opiek\u0105 starszego o 13 lat brata Leona G\u0142owackiego, pracuj\u0105cego jako nauczyciel historii. Wraz z bratem przeprowadzi\u0142 si\u0119 w 1862 roku do Kielc, gdzie rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w gimnazjum.<\/p>\n

<\/p>\n

Pod wp\u0142ywem starszego brata Leona, dzia\u0142acza frakcji „czerwonych”, Aleksander G\u0142owacki w roku 1863, maj\u0105c 16 lat, przerwa\u0142 nauk\u0119 w gimnazjum i wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w powstaniu styczniowym. 1 wrze\u015bnia zosta\u0142 ranny podczas potyczki we wsi Bia\u0142ka, oddalonej o 4 km od Siedlec. Dosta\u0142 si\u0119 do rosyjskiej niewoli, jednak ze wzgl\u0119du na m\u0142ody wiek oraz dzi\u0119ki wstawiennictwu ciotki, po wyj\u015bciu ze szpitala pozwolono mu wr\u00f3ci\u0107 do Lublina i zamieszka\u0107 z rodzin\u0105. 10 stycznia 1864 roku opublikowano w „Kurierze Niedzielnym” jego wiersz Do Pegaza, podpisany pseudonimem Jan w Oleju.<\/p>\n

20 stycznia 1864 roku G\u0142owacki zosta\u0142 aresztowany za udzia\u0142 w powstaniu. Od stycznia do kwietnia przebywa\u0142 w wi\u0119zieniu na Zamku Lubelskim. S\u0105d wojskowy pozbawi\u0142 go szlachectwa, a tak\u017ce odda\u0142 pod opiek\u0119 wuja Klemensa Olszewskiego, gdy\u017c opiekuj\u0105cy si\u0119 dotychczas m\u0142odszym bratem Leon G\u0142owacki nabawi\u0142 si\u0119 nieuleczalnej choroby psychicznej. Po zwolnieniu z wi\u0119zienia Aleksander kontynuowa\u0142 nauk\u0119 w lubelskim gimnazjum, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142 ostatecznie 30 czerwca 1866 roku z wynikiem celuj\u0105cym. Interesowa\u0142y go studia w Petersburgu, na kt\u00f3re nie m\u00f3g\u0142 sobie jednak pozwoli\u0107 z powod\u00f3w finansowych. Tak wi\u0119c w pa\u017adzierniku wst\u0105pi\u0142 do Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej w Warszawie na Wydzia\u0142 Matematyczno-Fizyczny. W Warszawie, zdany na w\u0142asne si\u0142y, zarabia\u0142 na studia jako guwerner i korepetytor, co nie przynosi\u0142o jednak znacznych zysk\u00f3w. W wolnych chwilach pisywa\u0142 listy do „Kuriera \u015awi\u0105tecznego”, kt\u00f3re wci\u0105\u017c podpisywa\u0142 pseudonimem Jan w Oleju. Trudno\u015bci materialne sprawi\u0142y, \u017ce b\u0119d\u0105c na trzecim roku zmuszony by\u0142 przerwa\u0107 studia (1869). Nast\u0119pnie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Pu\u0142aw, gdzie podj\u0105\u0142 nauk\u0119 na Wydziale Le\u015bnym Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Le\u015bnictwa, jednak ju\u017c we wrze\u015bniu 1870 roku wr\u00f3ci\u0142 do Warszawy, gdy\u017c popad\u0142 w konflikt z jednym z rosyjskich profesor\u00f3w.<\/p>\n

Pr\u00f3bowa\u0142 r\u00f3\u017cnych zawod\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142by zarobi\u0107 na \u017cycie; by\u0142 m.in. fotografikiem, ulicznym m\u00f3wc\u0105, \u015blusarzem w fabryce Lilpopa i Raua. W roku 1871 przet\u0142umaczy\u0142 i napisa\u0142 streszczenie dzie\u0142a angielskiego filozofa Johna Stuarta Milla Logika. Po raz pierwszy spr\u00f3bowa\u0142 te\u017c si\u0142 jako dziennikarz.<\/p>\n

Dziennikarstwo i beletrystyka<\/h1>\n

Za debiut prasowy Aleksandra G\u0142owackiego uwa\u017ca si\u0119 zamieszczony w 22. numerze pozytywistycznego czasopisma „Opiekun domowy” z 29 maja 1872 roku artyku\u0142 spo\u0142eczny Nasze grzechy. Tego samego roku w czasopi\u015bmie „Niwa” opublikowany zosta\u0142 jego pierwszy artyku\u0142 popularnonaukowy O elektryczno\u015bci. Na \u0142amach „Opiekuna domowego” w 1872 roku ukazywa\u0142y si\u0119 te\u017c felietony G\u0142owackiego Listy ze starego obozu, kt\u00f3re autor po raz pierwszy podpisa\u0142 pseudonimem Boles\u0142aw Prus. Aleksander G\u0142owacki postanowi\u0142 bowiem w\u00f3wczas u\u017cywa\u0107 prawdziwego nazwiska do podpisywania jedynie powa\u017cnych artyku\u0142\u00f3w.<\/p>\n

G\u0142owacki rozpocz\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z satyrycznymi pismami „Mucha” (od 1873 roku) i „Kolce” (od 1874 roku), dla kt\u00f3rych pisa\u0142 prze\u015bmiewcze Szkice spo\u0142eczne i liczne humoreski (najbardziej znane z nich to K\u0142opoty babuni oraz To i owo). Tak\u017ce w „Niwie” ukazywa\u0142 si\u0119 jego sta\u0142y felieton Sprawy bie\u017c\u0105ce. Wszystkie publikacje zamieszczane w tych gazetach, ze wzgl\u0119du na rozrywkowy charakter artyku\u0142\u00f3w, autor podpisywa\u0142 nazwiskiem Prus.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c w roku 1874 G\u0142owacki zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z „Kurierem Warszawskim”, na \u0142amach kt\u00f3rego ukaza\u0142a si\u0119 seria siedmiu utwor\u00f3w z cyklu Szkice warszawskie. Ta sama gazeta od roku 1875 zacz\u0119\u0142a zamieszcza\u0107 Kartki z podr\u00f3\u017cy (felietony i reporta\u017ce pisane podczas licznych w\u0119dr\u00f3wek reporterskich po kraju) oraz Kronik\u0119 tygodniow\u0105, kt\u00f3ra w\u00f3wczas przynios\u0142a Prusowi najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107. W artyku\u0142ach tych porusza\u0142 on sprawy polityczne, spo\u0142eczne i moralne, przyci\u0105gaj\u0105c czytelnik\u00f3w trafnymi spostrze\u017ceniami oraz odwa\u017cnymi polemikami.<\/p>\n

Kariera felietonisty w kilku czasopismach, kt\u00f3r\u0105 pocz\u0105tkowo traktowa\u0142 drugorz\u0119dnie (mia\u0142 sta\u0142\u0105 prac\u0119 kasjera w banku), przynios\u0142a Prusowi znaczne dochody i czasowo zapewni\u0142a stabilizacj\u0119 finansow\u0105. Pozwoli\u0142o mu to na zrealizowanie plan\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich. 14 stycznia 1875 roku Aleksander G\u0142owacki wzi\u0105\u0142 \u015blub z Oktawi\u0105 Trembi\u0144sk\u0105, dalek\u0105 kuzynk\u0105 ze strony matki. \u017bona czuwa\u0142a od tego czasu nad jego zdrowiem (Prus cierpia\u0142 na agorafobi\u0119 – choroba ta by\u0142a skutkiem pobytu G\u0142owackiego w wi\u0119zieniu). Para nigdy nie doczeka\u0142a si\u0119 w\u0142asnego potomstwa, natomiast ich przybrany syn Emil w wieku 18 lat pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo z powodu nieszcz\u0119\u015bliwej mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n

W 1876 roku Prus rozpocz\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z czasopismem „Ateneum” (do kt\u00f3rego pisa\u0142 g\u0142\u00f3wnie Kroniki miesi\u0119czne), natomiast w 1877 z tygodnikiem „Nowiny”. W 1882 obj\u0105\u0142 redakcj\u0119 tej gazety. Na jej \u0142amach zamie\u015bci\u0142 m.in. kontrowersyjny dokument Szkic programu w warunkach obecnego rozwoju spo\u0142ecze\u0144stwa. W tym samym czasie rozwija\u0142a si\u0119 coraz bardziej jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 beletrystyczna. W roku 1879 Prus wkroczy\u0142 w dojrza\u0142y okres swojej tw\u00f3rczo\u015bci nowelistycznej, kt\u00f3ry trwa\u0142 a\u017c do roku 1885. Nigdy nie porzuci\u0142 jednak dziennikarstwa. W 1881 roku zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z „Tygodnikiem Ilustrowanym”, a w 1887 z „Kurierem Codziennym”. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego opowiada\u0144, nowel, a p\u00f3\u017aniej powie\u015bci by\u0142a po raz pierwszy publikowana na \u0142amach gazet, z kt\u00f3rymi wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142.<\/p>\n

Gdy w roku 1883 prowadzone przez Prusa czasopismo „Nowiny” upad\u0142o, pisarza znowu dotkn\u0119\u0142y problemy finansowe. Po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 on w\u00f3wczas g\u0142\u00f3wnie pracy nad powie\u015bciami. Prus nawi\u0105za\u0142 r\u00f3wnie\u017c sta\u0142\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z wydawanym w Petersburgu polskim tygodnikiem „Kraj”, dla kt\u00f3rego pisa\u0142 Korespondencj\u0119 z Warszawy. W 1885 roku Prus pozna\u0142 znanego malarza Stanis\u0142awa Witkiewicza, kt\u00f3ry by\u0142 w\u00f3wczas wsp\u00f3\u0142redaktorem czasopisma „W\u0119drowiec”. Dzi\u0119ki znajomo\u015bci z Witkiewiczem, Prus przez kr\u00f3tki czas zwi\u0105zany by\u0142 z „W\u0119drowcem”, na \u0142amach kt\u00f3rego opublikowa\u0142 kilka nowel i opowiada\u0144 oraz pierwsz\u0105 w literaturze polskiej powie\u015b\u0107 naturalistyczn\u0105 – Plac\u00f3wk\u0119.<\/p>\n

\u017bycie prywatne<\/h1>\n

W 1882 roku Prus po raz pierwszy wyjecha\u0142 na wczasy do uzdrowiskowej miejscowo\u015bci Na\u0142\u0119cz\u00f3w. Od tamtej pory miasteczko to sta\u0142o si\u0119 jego ulubionym miejscem wypoczynku, kt\u00f3re odwiedza\u0142 przez kolejne 30 lat, czyli do swojej \u015bmierci. Dzi\u015b w Na\u0142\u0119czowie znajduje si\u0119 muzeum Boles\u0142awa Prusa, kt\u00f3re stanowi jedn\u0105 z cz\u0119\u015bci Pa\u0142acu Ma\u0142achowskich.<\/p>\n

W 1892 roku wyst\u0105pi\u0142 w charakterze \u015bwiadka na \u015blubie Stefana \u017beromskiego z Oktawi\u0105 Rodkiewiczow\u0105. Prus by\u0142 zaprzyja\u017aniony z m\u0142od\u0105 par\u0105, kt\u00f3r\u0105 pozna\u0142 podczas jednego z wyjazd\u00f3w do Na\u0142\u0119czowa; opiekowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce pocz\u0105tkuj\u0105cym pisarzem.<\/p>\n

W roku 1895 Prus odby\u0142 swoj\u0105 jedyn\u0105 podr\u00f3\u017c zagraniczn\u0105 do Niemiec, Szwajcarii i Francji. Pisarz odwiedzi\u0142 m.in. Berlin, Drezno, Karlsbad, Raperswil (gdzie spotka\u0142 si\u0119 z \u017beromskimi) i Pary\u017c.<\/p>\n

<\/p>\n

Ostatnie lata<\/h1>\n

Pod koniec \u017cycia, dzi\u0119ki o\u017cywionej dzia\u0142alno\u015bci publicystycznej (g\u0142\u00f3wnie w latach 1904-1905) Prus sta\u0142 si\u0119 wielkim autorytetem w oczach opinii publicznej. Postrzegano go jako wzorowego reprezentanta postawy zgodnej z za\u0142o\u017ceniami pracy organicznej i utylitaryzmu. Do ko\u0144ca \u017cycia pisarz ch\u0119tnie bra\u0142 udzia\u0142 w akcjach spo\u0142ecznych i obejmowa\u0142 patronat wielu inicjatyw oraz przedsi\u0119wzi\u0119\u0107. Zosta\u0142 opiekunem sierot z Towarzystwa Dobroczynno\u015bci, bra\u0142 udzia\u0142 w sp\u00f3\u0142ce zak\u0142adaj\u0105cej Seminarium dla Nauczycieli Ludowych w Ursynowie, by\u0142 prezesem Stowarzyszenia Kurs\u00f3w dla Analfabet\u00f3w Doros\u0142ych. W swoim testamencie ufundowa\u0142 stypendia dla utalentowanych dzieci pochodz\u0105cych z ubogich wiejskich rodzin.<\/p>\n

Zmar\u0142 na atak serca w wieku 64 lat. Jego pogrzeb, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 22 maja 1912 roku, zgromadzi\u0142 t\u0142umy wielbicieli talentu pisarza i przerodzi\u0142 si\u0119 w wielk\u0105 manifestacj\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy. Prus zosta\u0142 pochowany na cmentarzu na Pow\u0105zkach, gdzie na pomniku, wykonanym przez Stanis\u0142awa Jackowskiego, znajduje si\u0119 napis „Serce serc”.<\/p>\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107<\/h1>\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 prozatorska Boles\u0142awa Prusa nale\u017cy do najwi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119\u0107 literatury polskiej. Najbli\u017csza jest pracom takich pisarzy jak Karol Dickens i Anton Czechow.<\/p>\n

Pocz\u0105tkowo Prus prezentowa\u0142 nurt pozytywistyczny, p\u00f3\u017aniej obra\u0142 kierunek realistyczny.<\/p>\n

Tematem jego wczesnej tw\u00f3rczo\u015bci by\u0142o przedstawienie krzywdy spo\u0142ecznej skontrastowanej z ja\u0142owo\u015bci\u0105 \u017cycia zamkni\u0119tego w swoim \u015bwiecie ziemia\u0144stwa (Dusze w niewoli, Anielka).<\/p>\n

W tym czasie by\u0142 Prus \u015bwiadkiem tragedii los\u00f3w ludzkich i niesprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej, spowodowanych w znacznej cz\u0119\u015bci zderzeniem z wczesnokapitalistyczn\u0105 gospodark\u0105 (Powracaj\u0105ca fala). Zachodz\u0105ce zjawiska spo\u0142eczno-gospodarce Prus poddawa\u0142 w swojej tw\u00f3rczo\u015bci analizie i ocenie.<\/p>\n

Jego pierwsz\u0105 powie\u015bci\u0105 by\u0142a Plac\u00f3wka (1885-1886) – powie\u015b\u0107 naturalistyczna ukazuj\u0105ca si\u0119 pocz\u0105tkowo na \u0142amach czasopisma „W\u0119drowiec”. Nast\u0119pnie powsta\u0142a jego epicka panorama \u00f3wczesnej Warszawy z lat 1878-1879 – powie\u015b\u0107 Lalka (1887-1889 w „Kurierze Codziennym”, wydanie ksi\u0105\u017ckowe 1890). Prus napisa\u0142 tak\u017ce powie\u015b\u0107 spo\u0142eczno-obyczajow\u0105 Emancypantki (1890-1893 w „Kurierze Codziennym”, wydanie ksi\u0105\u017ckowe 1894). W swojej jedynej powie\u015bci historycznej Faraon (1895-1896 w „Tygodniku Ilustrowanym”, wydanie ksi\u0105\u017ckowe 1897) przedstawi\u0142, na tle fragmentu historii staro\u017cytnego Egiptu, mechanizmy w\u0142adzy, pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa. Faraon, jako powie\u015b\u0107 polityczna, by\u0142 ulubion\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 J\u00f3zefa Stalina; niekt\u00f3rym p\u00f3\u017aniejszym czytelnikom przek\u0142adu angielskiego losy jej bohatera Ramzesa XIII przypomina\u0142y tragiczn\u0105 \u015bmier\u0107 prezydenta USA Johna Kennedy’ego. Nast\u0119pnie w roku 1909 wyda\u0142 jeszcze jedn\u0105 powie\u015b\u0107 Dzieci (1908 w „Tygodniku Ilustrowanym”, wydanie ksi\u0105\u017ckowe 1909), w kt\u00f3rej podda\u0142 krytyce rewolucj\u0119 rosyjsk\u0105 1905 roku. \u015amier\u0107 pisarza przerwa\u0142a prace nad ostatni\u0105, niedoko\u0144czon\u0105 powie\u015bci\u0105 Przemiany (1911-1912 w „Tygodniku Ilustrowanym”).<\/p>\n

W latach 1953-1970 ukaza\u0142o si\u0119 w 21 tomach wydanie Kronik.<\/p>\n

Dzie\u0142a<\/h1>\n

Nowele i opowiadania<\/p>\n

– Pa\u0142ac i rudera (1875; opowiadanie)
\n– Przygoda Stasia (1879)
\n– Powracaj\u0105ca fala (1880; opowiadanie)
\n– Micha\u0142ko (1880)
\n– Antek (1880)
\n– Nawr\u00f3cony (1880)
\n– Katarynka (1880)
\n– Kamizelka (1882)
\n– On (1882)
\n– Milkn\u0105ce g\u0142osy (1883)
\n– Grzechy dzieci\u0144stwa (1883)
\n– Na wakacjach (1884)
\n– Omy\u0142ka (1884)
\n– Ple\u015b\u0144 \u015bwiata (1884)
\n– \u017bywy telegraf (1884)
\n– Cienie (1885)
\n– Z legend dawnego Egiptu (1888)
\n– Sen (1890)<\/p>\n

Powie\u015bci<\/p>\n

– Dusze w niewoli (debiut powie\u015bciowy Prusa; wyd. ksi\u0105\u017ckowe 1877)
\n– Anielka (jako Chybiona powie\u015b\u0107 w 1880; ostateczna wersja w 1885; zaliczana cz\u0119sto do opowiada\u0144)
\n– Plac\u00f3wka (wyd. ksi\u0105\u017ckowe 1886)
\n– Lalka (wyd. ksi\u0105\u017ckowe 1890)
\n– Emancypantki (wyd. ksi\u0105\u017ckowe 1894)
\n– Faraon (wyd. ksi\u0105\u017ckowe 1897)
\n– Dzieci (wyd. ksi\u0105\u017ckowe 1909)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Boles\u0142aw Prus W\u0142a\u015bciwie Aleksander G\u0142owacki (urodzony 20 sierpnia 1847 roku w Hrubieszowie, zmar\u0142 19 maja 1912 roku w Warszawie) – polski pisarz i publicysta okresu pozytywizmu. \u017byciorys Dzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107 Urodzi\u0142 si\u0119 w Hrubieszowie na Lubelszczy\u017anie, w rodzinie Antoniego G\u0142owackiego, dworskiego ekonoma o szlacheckich korzeniach (sw\u00f3j p\u00f3\u017aniejszy pseudonim literacki Aleksander G\u0142owacki zaczerpn\u0105\u0142 z nazwy rodowego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sp1.zielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/74"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sp1.zielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sp1.zielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sp1.zielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sp1.zielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=74"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sp1.zielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/74\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4137,"href":"https:\/\/sp1.zielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/74\/revisions\/4137"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sp1.zielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=74"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}